Dele!

Akk, desse småsøskena! Med baby i huset blir det mykje å måtte dele på for ei storesyster. Men det skal ho ha: ho deler ofte, om enn litt motvillig, både bamser og bøker, spel og koseteppe. Dele badekar derimot er for eksempel veldig gøy. Og kosestunda med mammaen ved sengetid er heilt uproblematisk. 
Dette er ei kjekk bok for dei som har kreative småbarn i " vilhelstikkjedele"-alderen, og kan vere eit fint bakteppe for samtalar om dette litt trøblete temaet. Originalteksten er ved Anthea Simmons og Georgi Birkett har stått for illustrasjonane. Boka er gjendikta til norsk ved Fartein Døvle Jonassen. Engelsk tittel er "Share".

Når jeg blir storebror.

Å bli storebror er ei stor sak og gjev mykje å tenke på for ein liten pjokk. Ein kan sjå for seg kor sterk ein kan bli, kor fort ein kan springe, kor høgt ein kan hoppe og andre slike ting. Men ein kan og lure på om mamma og pappa fortsatt vil ha tid til viktige saker som å kitle ein på magen eller leike hest.
Elisabeth Moseng står bak både tekst og illustrasjonar i denne vesle biletboka. Illustrasjonane dekker alle sidene og understrekar tankane til guten. Dette er ei fin bok å lese når skal førebu seg på store endringer på heimebane.

Knust

  "Å bli knust er knusende vondt, sier lille Pi. ".

Denne vesle biletboka fortel om lille Pi og henner smerte etter at ho har knekt ein arm og må ligge på sjukehus. Vi får ei aning om kva som har skjedd utifrå bileta, men boka handlar mest om å ha det vondt og å vente og vente på at nokon kan kome og trøste litt. Illustrasjonane er teikningar i fine pastellfargar. Boka har lite tekst, men saman med illustrasjonane kan vi godt leve oss inn i lille Pi si kjensle av å kjenne seg litt knust- både fysisk og mentalt.
Forfattarar og illustratør er Hege Siri og Calef Brown.

Redd

av Kaia, Bendik og Trond Brænne. Illustrasjonar av Per Dybvig.

"Det er vinter, og mørkt. Kaninen satt alene i buret sitt og hørte vinden ule utenfor"
Slik startar forteljinga om den vesle kaninen som prøver å trøyste seg med gulrot når det blir for skummelt med alt vær og alle lydar utanfor. Men når  ikkje gulrot hjelper godt nok mot einsemda tar ho seg ut for å søke selskap hos hesten. Hesten er imidlertid og svært uroleg for alle rare skuggar, så saman brøyter dei seg gjennom snøen for å sjå om det er betre hos høna. Men nei, høna er like uroleg som dei andre, og alle tre strevar seg vidare for å finne om det er tryggare hos skjæra. Nå bles det så hardt at skjæra ramlar av greina si og deiser i bakken idet dei dei andre kjem fram til treet hennar. Stormen blir verre og verre. Alle fire kjempar seg vidare fram og til slutt kjem dei fram til grisen sitt hus og kva som hender der kan de lese om i boka.
Boka har teikningar i fargar og god skrift. Den handlar om å vere redd, einsam og at det er godt å finne saman med vener når det skumle trenger seg på. Dette er femte boka om kaninen, hesten, høna, skjæra og grisen og er den skrive på bokmål.

Misunnelige Magda

Magda er misunneleg, enda ho ikkje vil vere det. Ho er misunneleg på lillesøstera som slipp å kle på seg sjølv, ho er misunneleg på Elvine som har fått ny kvit genser og ho er misunneleg på Klara som vågar gå på bommen og balansere. Det er ikkje lett å vere Magda! Kjenslene bobler i ho og så koker det over og ho gjer noko ho ikkje skulle gjort. Ho spring bort, men heldigvis for Magda treff ho Jon som oppdagar at Magda er flink til noko.
Gjennom praten med Jon skjønar Magda at vi ikkje kan vere flinke til alt heile tida, men gjer vi noko gale så må vi rydde opp i sakene og.
Stina Langlo Ørdal er illustratør og forfattar til denne boka. Ho har tidlegare illustrert fleire biletbøker og ho har ein lett gjenkjenneleg strek og fargebruk. Personane har store hovud og fargane er kjølege, sjølv om det handlar om eksplosive kjensler. Dette er eit smart grep for gjennom denne distansen kan lesaren få tid til å tenke på kva han les og med eit slikt tema er nok det nødvendig.

Jeg er jo her

Det er mykje å vere redd for her i verda, og dette har Constance Ørbeck-Nilsen skrive ei nydeleg biletbok om. Wilhelm og farmor går på tur, og Wilhelm vil at farmor skal fortelje han kva ho er redd for. Men han oppdagar fort at ho ikkje er redd for det same som han. Wilhelm er redd for haiar, mørker, store hundar og andre ting som ofte er skummelt for barn. Farmor, derimot, er redd for å miste dei små kvardagslege gledene i livet. Til dømes er ho redd for at ho ein dag ikkje skal sjå ekornet, blomane langs stien og andre nære ting meir. Farmor fortel at gamle menneske skal døy, og at ho er redd for å miste alt det ho er så glad i. Sjølv om temaet i boka er redsle, blir likevel boka ei varm skildring av dei små gledene i livet som er så viktige for oss og av det gode forholdet mellom Wilhelm og farmor. Dei nydelege illustrasjonane til Akin Düzakin bygger opp under denne skildringa.

Opp og ned

Oliver Jeffers har skrive ei herleg bok om guten og pingvinen som er gode vener og gjer mykje kjekt saman. Men ein dag finn pingvinen ut at han har lyst til å fly - heilt aleine. Guten syner seg å vere ein god ven og hjelper pingvinen i utprøvinga, men ingenting nyttar - pingvinen klarar ikkje å fly. Men ein dag oppdagar pingvinen ein plakat der det står: "drømmer du om å fly? Er du kort og feit? Sirkus ravioli leter etter en NY LEVENDE KANONKULE". I pingvinens øyre høyrest dette fortreffeleg ut, og han spring avgarde med ein gong - utan å seie frå til guten. Guten leiter etter venen sin alle stader, men finn han ikkje, og han blir veldig bekymra. Neste dag er guten på nytt ute og leitar etter pingvinen, då han oppdagar ein plakat der det står: "Sensasjon. Levende kanonkule i kveld". Guten skjønar kva som har skjedd og skundar seg til sirkuset. Der kjem han akkurat i det pingvinen er klar til å bli skoten ut. Pingvinen på si side saknar guten og er ikkje lenger heil sikker på om han har lyst til å fly. Men han innser at det er for seint å trekkje seg. Vettskremt blir han skutt ut av kanonen og flyg høgt og fort mot ein ventande hard landing. Men heldigvis: Guten har funne pingvinen, og han står klar til å ta imot han når han landar. Og no vert alt som før. Guten og pingvinen er einige om at det er ein grunn til at vingene hans ikkje virkar: Pingvinar likar nemleg ikkje å fly! Dette er ei søt, morosam og spennande historie for førskuleborna om å ta vare på venene sine sjølv om dei kan gjere dumme ting av og til. Dei sarte akvarellbileta er sjarmerande, og er med på å utfylle teksten.

Savnet

Dette er den fjerdje boka Kaia, Bendik og Trond Brænne har skrive om hesten, grisen, høna, kaninen og skjæra som er gode vener og bur på ein gard. I denne boka byrjar skjæra å føle seg utanfor. Ho er den einaste som bur høgt oppe i eit tre, medan dei fire andre dyra held til nede på bakken. Ho føler det som om ho ikkje heilt høyrer til på garden, og for å finne ut av dette spør ho dei andre dyra kva dei meiner. Dei klarar ikkje å gje henne den samkjensla som ho er ute etter, så skjæra flyg skuffa tilbake til reiret sitt. Seinare på dagen oppdagar dei andre dyra at det heng eit saftig eple øvst i eit tre. Dei prøvar på alle tenkelege måtar å få ned eplet, men rekk ikkje opp til det. Sidan grisen er ein klok fyr, får han i oppgåve å tenkje ut noko lurt. Etter å ha tenkt seg godt om kjem han på at dei kan spørje skjæra. Men kor i all verda er det blitt av skjæra? Ho er ikkje i reiret sitt, og ingen andre stader heller, men i stallen finn dei eit brev frå ho. Det er ein invitasjon til innflytningsfest i skjæra sitt nye reir. Tenk at ho har flytta frå dei... Dyra pyntar seg og går på fest. Men no er det deira tur til å kjenne seg utanfor. Det nye reiret er høgt oppe, og det er mange andre skjærer der og. Dyra frå garden kjenner at dei ikkje passar heilt inn. Etter ei lita stund tuslar dei heim og ser på det tomme skjærereiret, og no ser dei alt det positive som dei saknar når skjæra er borte!
Denne boka omhandlar, som dei andre i serien, eit viktig tema: Korleis er vi mot kvarandre? Er vi flinke nok til å setje pris på kvarandre og vise det? Etter å ha brukt den i ei eventyrstund for 3-5-åringar, ser eg at dette kjem godt nok fram til at borna i denne alderen merkar sorga hos skjæra når ho kjenner seg utanfor. Boka er difor eit fint utgangspunkt om ein vil snakke med dei om venskap og om korleis ein kan vise andre at ein bryr seg om dei. Dei sjarmerande teikningane til Per Dybvig er med på å understøtte teksten og kjenslene i boka og hjelper barna å følgje med i handlinga.
Andre bøker om dei fem venene på garden:

Eit stort og eit lite monster

Skald forlag har gjeve ut to bøker som handlar om kjensler.
Den første boka heiter: Nei! sa Veslemonster og handlar om korleis Veslemonster kjenner seg når Storemonster kjem på besøk og alltid skal vere den som bestemmer. Men Veslemonster greier til slutt å si Nei! og då viser det seg at Storemonster slett ikkje har tenkt over at Veslemonster kan bli skremd og lei seg. Storemonster lovar at han skal ikkje bestemme alt heile tida, berre Veslemonster ikkje skrik til han.

Den andre boka heiter: Store monster græt ikkje. Denne handlar om Storemonster som helst ikkje vil vere saman med Veslemonster for han får til alt mogeleg. Storemonster får ikkje til å lage så fine teikningar som Veslemonster og han forstår ikkje alt som Veslemonster fortel. Då kjenner han seg så dum, men han græt ikkje! Veslemonster synest far til Storemonster er rar, men Storemonster seier ingenting og han græt ikkje, men når Veslemonster ler høgt av far hans då græt Storemonster og fortel korleis han kjenner seg. Veslemonster seier at han kan noko som Veslemonster ikkje kan, han kan svømme. Storemonster lærer Veslemonster å svømme og neste gong Storemonster er lei seg så veit han at store monster kan gråte.

Dette er to bøker som tar kjensler og grenser på alvor. Når vi snakkar med barna om å respektere kvarandre er dette to fine bøker å lese som ein start på ein samtale.

Bernt Bjørn skal bade

Daniel Napp har skrive to humoristiske bøker om Bernt Bjørn. Bernt Bjørn er ein stor, snill brunbjørn som gjer ein del rare ting. Han er god ven med gullfisk, og i denne boka skal han og gullfisk på badetur. Når dei kjem til badeplassen sin står Oter der og fiskar. Oter vert sint fordi dei skremmer fisken, og han seier at sjødraugen kan komme - og han et bjørnar! Bernt Bjørn blir livredd, men gullfisk vil bade likevel. Bernt Bjørn blir på land og passar på at ikkje sjødraugen kjem. Brått forsvinn bollen til gullfisk ned i vatnet, og Bernt Bjørn trur at det er sjødraugen som kjem og tek vennen hans. Han mannar seg opp, kler på seg alle baderingane sine og spring uti for å redde gullfisk. Med alt utstyret på seg liknar han mistenkeleg på ein sjødraug, så gullfisk går til motverje og dreg ut alle pluggane i baderingane. Resultatet vert at Bernt Bjørn fyk avgarde som ein rakett og sprett opp av vatnet rett framfor oter som har funne seg ein ny fiskeplass.

Bøkene om Bernt Bjørn inneheld morosame historier med endå meir morosame illustrasjonar. Skrifta er stor og lett å lese. Passar godt som høgtlesing til barn i alderen 3-8 år, og som eigenlesing for born som nett har lært å lese sjølv.

Andre bøker om Bernt Bjørn: Bernt Bjørn skjønner ingenting

Fiat og farmor i vilden sky av Iben Sandemose

Dette er den 6. boka Iben Sandemose har skrive om Fiat og farmor, og alle seks er like fargerike, fabulerande og humoristiske.

I denne boka skal farmor fly, og Fiat får vere med. Farmor har flyskrekk og kvir seg, og i tillegg pakkar ho med seg så mykje rart at Fiat må gje henne ein mindre koffert. For kva skal ein til dømes med støvsugar, sag og musefelle i kofferten?

Farmor synes at det er skummelt å skulle fly, sjå at koffertane forsvinn på bagasjebandet, at flyet ristar og på toppen av det heile må ho på do høgt der oppe i lufta. På heile turen må Fiat roe farmor ned, og det klarar ho heldigvis. Tilslutt landar flyet, og Fiat og farmor kjem ut i ei varm verd med store dyr i.

Denne boka er fin å bruke som ein lese-snakke-bok om ein skal ut å fly for første gong, eller om vaksne eller barn er redde for å fly. Men om ein ikkje skal fly er den og ei fin, humoristisk bok med flotte og morosame illustrasjonar. Boka passar for born frå 2-3 år og oppover til dei første åra i skulen.

Stina Wirsen: Hvem....?

Stina Wirsen har skrive ein serie på 9 bøker som passar godt for dei minste. Bøkene handlar om ein liten bamse som kjem borti mange situasjonar som små (og litt større) barn lett kan kjenne seg att i. Bileta er gode å sjå på, og utrykksfulle. Borna ser lett kva for kjensler som rører seg i bamsen og dei andre skikkelsene som er med i bøkene. Desse bøkene er difor, i tillegg til å vere gode å lese, og gode å nytte til samtale med barna om ulike kjensler, venskap og andre tema.

Hvem er sint? handlar om bamse som bygger tårn. Ein gul katt kjem og vil vere med, men bamse vil leike aleine. Då vert katten lei seg og øydelegg for bamse. Begge vert sinte og byrjar å slåss, heilt til dei byrjar å grine. Tilslutt vert dei vener og byrjar å leike saman, og alt ender heldigvis godt.

Hvem bestemmer? Er det den store eller den lille bamsen som bestemmer? Den store bamsen meiner det er den, men den lille er ikkje heilt einig. Alle foreldre vil kjenne seg att i problematikken, og boka kan vere eit bidrag i samtalen om kvifor dei vaksne av og til må bestemme over borna.

Hvem er alene? Bamse er åleine, og vil gjerne leike med nokon. Men alle er så opptatt, ingen har tid til å leike med bamse. Då vert bamse lei seg, men finn på noko å gjere åleine. Etterkvart vert det så kjekt at ho gløymer at ho eigentlig ville leike med nokon. Ein kan vere åleine sjølv om ein ikkje vil det, men ein kan og vere åleine fordi ein vil det.

Andre bøker i denne serien:

Johannes Jensen opplever et mirakel

Dette er den tredje boka Henrik Hovland har skrive om Johannes Jensen. I den første boka (Johannes Jensen føler seg annerledes) er Johannes Jensen ein einsam krokodille midt blandt alle menneska. I den andre boka (Johannes Jensen og kjærligheten) blir han kjæreste med Frida. I denne tredje boka bur han saman med Frida, og dei har det kjekt saman. Men ein dag oppdagar han at Frida har ein hemmelighet. Han byrjar å spionere på ho, og ser at ho går på venninnebesøk, i butikkar, og på legekontoret. Samstundes veks magen til Frida, og han skjønar at hemmeligheten hennar er inne i magen. Tilslutt spør han kva ho har i magen, og får vite at ho har ein baby - og at han kan få lov til å vere far. Johannes Jensen synes dette høyres spennande ut, men han har eit problem: Han kan ikkje syngje...og han meiner at ein far må kunne syngje for babyen når den skal sove. Johannes Jensen grublar på problemet sitt, og han får god hjelp til å løyse det. Tilslutt kjem babyen, og Johannes Jensen og Frida kan fortsetje å ha det kjekt saman - saman med Mirakelet sitt.

Bøkene om Johannes Jensen fortel på ein enkel måte om dei store tinga i liva våre: Korleis er det å få ein ven? Ein kjærast? Eit barn? Johannes Jensen er ein naiv krokodille som stiller enkle spørsmål og som får enkle svar på dei, og boka passar difor svært godt til barn frå to-tre -årsalderen og oppover.

Når prinsesser våkner om natten

Det er skummelt å vakne om natta av rare lyder - for prinsesser og. Men prinsessa i Per Gustavssons univers er av det nyfikne slaget, i tillegg til å vere modig. Ho går ned i kjellaren for å sjekke kva som lagar lydane, og undervegs møter ho ein edderkopp, ein vaktmester, eit skjelett og ein frosk som alle åtvarar ho mot å gå ned i kjellaren. Det store kjellartrollet har nemleg vakna, og han et prinsesser som godteri. Prinsessa gjev seg likevel ikkje, ho vil ned i kjellaren og passe på at kjellartrollet sovnar att. Ho tar seg likevel tid til å hjelpe dei ho møter undervegs: Edderkoppen får krona hennar, vaktmesteren som misser buksene sine får prinsessebeltet, skjelettet som frys får kappa, og frosken som ikkje tåler vatn på føtene får prinsessestøvlene. Som takk vert dei alle saman med for å hjelpe henne mot kjellartrollet. Kjellartrollet er stort og skummelt og veldig klart for litt prinsesseknask når dei kjem fram til det. Men sidan prinsessa har gitt bort prinsesseutstyret sitt vert det veldig forvirra - for kven av dei er eigentleg prinsessa? Trollet tek til å gruble, og etter å ha grubla ein stund sovnar det. Når troll sovnar, søv dei i 496 år - minst. Det veit prinsesser, så ho gjev han prinsessekrona si og kan endeleg leggje seg til å sove ho og.

Bøkene til Per Gustavsson er kjekke å lese, både for liten og stor. Han snur om førestillingane om prinsesser som små, søte skapningar som berre sit og ventar på ein mann, og gjer dei modige, tøffe og hjelpsame. Språket er lett, og bileta gode å sjå på.

Andre bøker i denne serien: Sånn gjør prinsesser, Når prinsesser fyller år og Når prinser fanger drager.

Alle døde små dyr av Ulf Nilsson

Dette er forteljinga om Ester, Putte og ”eg” som startar gravferdsbyrå. Sidan dei ikkje veit om nokon som er døde, må dei leite etter dei. Fuglar, dyr og insekt får alle flotte gravferder der barna les opp eigenkomponerte dikt og pyntar med kors og blomar. Putte er så liten at han ikkje heilt skjønar dette med døden, så undervegs fortel Ester og ”eg” om det å dø. Boka tek opp eit vanskeleg tema på ein litt humoristisk og ufarleg måte. Samstundes gjev den oss anledning til å snakke med barna om døden. Passar for born frå 3-4 år.

Mina og Kåre

Mina og Kåre er to bjørnar som deler hus og har det fint med det.
Men ein dag slepp Kåre ei bombe på Mina: Han skal ut og reise og oppleve den spennande verda der ute. Med ei oppfordring til Mina at ho må hugse å vatne blomane , så dreg han! Mina får ikkje vere med. Ho blir både sint og lei seg, kryp under bordet og kjenner seg redd og utrygg. Ein dag kjem det eit brev med bilete frå Kåre som er i Vietnam og et froskar. Dette hjelp på humøret til Mina og ho tek til å bake og rydde og vente på Kåre. Langt om lenge, kjem Kåre heim att. Han har mange gåver med seg og fortel ivrig om reisa si. Brått eksploderer Mina og brøler : ”Hvordan kunne du reise frå meg ” og det går opp for Kåre kor lei seg ho må ha vore. Dei får snakka litt om det og etter ei lang stund er alt bra att…
Men ein aprilmorgon seier Mina: ”Jeg skal ut å reise jeg!”
Lita bok om kjensler : å bli forlatt og kjenne seg einsam, bli venner att - og gje att med same mynt. Forfattar er Anna Höglund ( sv.) og boka kom ut på Mangschou forlag 2005
Enkle teikningar med få fargar som illustrerer teksten og boka passar for dei frå 3- 4 år og oppover.